“ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਏ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੋ।”

ਇਹ ਹਦੀਸ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ — ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਫੌਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਝਾਵ ਅਤੇ ਨਸੀਹਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਕਬੂਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਹਾਦਿਸ਼ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਖ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਮਾਮ (ਆਗੂ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਿਆਇਆ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੀ ਤਰਬੀਅਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਤਅਦੀਬ (ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ) ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਹਿਸ਼ ਸੀ।
ਸਹਾਬਾ ਕਰਾਮ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁਮ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਗਨੀਮਤ ਤੋਂ ਹਿੱਸਾ ਵੰਡਣ ਤੱਕ ਕੁਝ ਲੈਣ ਤੋਂ ਮਨਾਹੀ।
ਨਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿਹਾਦ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਫਤਿਹ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ।
ਨੁਵਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜੰਗਲੀ ਹੋ ਕੇ ਉਟ, ਗਾਂ, ਘੋੜਾ ਜਾਂ ਭੇੜ ਆਦਿ ਨੂੰ ਭੱਜਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਲੈਣਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ।
ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਜਾਇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਜਜ਼ੀਆ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹਨ: 1- ਇਹ ਖਾਣ ਲਈ ਹਲਾਲ ਹੋਵੇ। 2- ਇਸ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ; ਜੋ ਜਾਨਵਰ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਹਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਾਂਗ ਹੈ। 3- ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹੋਵੇ; ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਾਨਵਰ ਲਈ ਜਜ਼ੀਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਜਜ਼ੀਆ ਦੀ ਸਹੀਤਾ ਲਈ ਸ਼ਰਤਾਂ: 1- ਜਜ਼ੀਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਯਾਨੀ ਅਕਲਮੰਦ, ਫਰਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੂਸਲਮਾਨ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬੀ ਹੋਵੇ। 2- ਜਜ਼ੀਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। 3- ਜਜ਼ੀਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਦ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਯਾਨੀ ਕੋਈ ਵੀ ਧਾਤੂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਦਾਂਤ ਜਾਂ ਨਖ਼ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋ। 4- ਜਜ਼ੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜੋ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਗਰਦੀ, ਗਲੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।