ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ ਜੋ ਕੁਰਆਨ ਦੀ ਮੁਤਸ਼ਾਬੀ (ਅਸਪੱਸ਼ਟ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ) ਆਇਤਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਲਿਓ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੋ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ

ਕੁਰਆਨ ਦੀਆਂ 'ਮੁਹਕਮ' ਆਇਤਾਂ ਉਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣ। ਜਦੋਂ ਕਿ 'ਮੁਤਸ਼ਾਬਿਹ' ਆਇਤਾਂ ਉਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਗੌਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਗੁਮਰਾਹ, ਬਿੱਦਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੱਕੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਇਤ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਦੇ ਇਸ ਫਰਮਾਨ "ਨਸੀਹਤ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਅਕਲ ਵਾਲੇ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੁਮਰਾਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਇਲਮ (ਗਿਆਨ) ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਨੇ ਨਸੀਹਤ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਅਕਲਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮੁਤਸ਼ਾਬਿਹਾ (ਗੁੰਝਲਦਾਰ) ਆਇਤਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਣਾ ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਮਰਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਮੁਤਸ਼ਾਬਿਹਾ ਆਇਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਨੂੰ ਮੁਹਕਮ (ਸਪਸ਼ਟ) ਆਇਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਨੇ ਕੁਰਆਨ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਆਇਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹਕਮ (ਸਪਸ਼ਟ) ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਨੂੰ ਮੁਤਸ਼ਾਬਿਹ (ਗੁੰਝਲਦਾਰ) ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਮਾਇਸ਼ (ਪਰਖ) ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਈਮਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਗੁਮਰਾਹ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੋ ਸਕੇ।
ਕੁਰਆਨ ਵਿੱਚ ਮੁਤਸ਼ਾਬਿਹ ਆਇਤਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਲਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ (ਉੱਤਮਤਾ) ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲੇ; ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਲਾਹ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਜਾਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਮਾਣੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ।
ਇਲਮ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੀ ਫ਼ਜ਼ੀਲਤ (ਮਹੱਤਤਾ) ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ।
{وما يعلم تأويله إلا الله والراسخون في العلم } ਆਇਤ ਵਿੱਚ "الله" ਉੱਤੇ ਰੁਕਣ ਬਾਰੇ ਤਫਸੀਰ (ਕੁਰਆਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ) ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦੋ ਰਾਏ ਹਨ: ਜੋ "الله" ਉੱਤੇ ਰੁਕਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ "تأويل" (ਤਾਵੀਲ) ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰੂਹ (ਆਤਮਾ) ਅਤੇ ਕਿਆਮਤ ਆਦਿ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਮ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਲਾਹ ਕੋਲ ਹੈ। ਇਲਮ ਵਿੱਚ ਡੁੰਗਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਈਮਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੋ "الله" ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਜੋੜ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ "تأويل" (ਤਾਵੀਲ) ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਤਫਸੀਰ, ਖੁਲਾਸਾ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਆਇਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਲਮ ਵਿੱਚ ਡੁੰਗਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੁਹਕਮ ਆਇਤਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇਮਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।