ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਮੋਮਿਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੂਰ ਕੀਤੀ, ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।

ਇਬਨੇ ਦਕੀਕੁਲ-ਇਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਦੀਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗਿਆਨ, ਅਸੂਲ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ, ਪੈਸੇ (ਧਨ), ਸਹਾਇਤਾ, ਸੁਝਾਅ, ਨਸੀਹਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤੰਗੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸਹੂਲਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਰਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੋ-ਜਿਹੀ ਮਦਦ ਬੰਦਾ ਆਪਣੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਰਾ ਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ-ਜਿਹੀ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਲੁਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਦੀ ਟੋਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਲਫ਼ (ਸੱਚੇ ਬਜ਼ੁਰਗ) ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਦੇਖੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਵੀ ਦੇਖੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਵੀ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ।
ਗੱਲ ਲੁਕਾਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਸਗੋਂ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਵੀ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੁਕੋਇਆ ਵੀ ਜਾਵੇਗਾ, ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਬੁਰੀ ਗੱਲ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਤੇ ਬਦਤਮੀਜ਼ੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾ ਹੋਣ। ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਲੁਕਾਉਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਲੁਕਾਉਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਰਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਮਿਲੇਗਾ।
ਇਲਮ (ਗਿਆਨ) ਹਾਸਲ ਕਰਨ, ਕੁਰਆਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੁਰਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ।
ਨਵਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਕੁਰਆਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ... ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ (ਪੁੰਨ) ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਦਰੱਸਿਆਂ (ਸਕੂਲਾਂ), ਹਲਕਿਆਂ ਆਦਿ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਬਦਲੇ (ਇਨਾਮ) ਦਾ ਅਧਾਰ ਅਮਲਾਂ (ਕਰਮਾਂ) ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਕੇ ਵੰਸ਼ ਜਾਂ ਨਸਲ ਨੂੰ।