ਅਸੀਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਤਰੇ ਦੀ ਜ਼ਕਾਤ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਰਤ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਸਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ, ਆਜ਼ਾਦ ਜਾਂ ਗੁਲਾਮ ਦੀ ਓਰੋਂ ਇਕ ਸਾ’ (ਪੈਮਾਨਾ) ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਰਾਕ ਜਾਂ ਇਕ ਸਾ’ ਸੁੱਕੀ ਦਹੀਂ ਜਾਂ ਇਕ ਸਾ’ ਜੌ ਜਾਂ ਇਕ ਸਾ’ ਖਜੂਰ ਜਾਂ ਇਕ ਸਾ’ ਮੀਵਾ (ਮੁੰਬੱਲਾ ਅੰਗੂਰ)

ਹਜ਼ਰਤ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਦਕ਼ਾ ਫ਼ਿਤਰ ਦੀ ਮਿਅਦ ਦਾ ਬਿਆਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ **ਸਾ‘ ਖੁਰਾਕ** ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਚਾਹੇ ਉਸ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਕਿਸਮ ਜਾਂ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਵੇ।
ਫ਼ਿਤਰੇ ਵਿੱਚ **ਹਰ ਉਹ ਖੁਰਾਕ ਜੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਜਾ ਬਣ ਸਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ**, ਅਤੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੋ ਜਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਜ਼ਰਤ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮ ਖੁਰਾਕ ਸਨ।
ਖੁਰਾਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਸੇ ਜਾਂ ਸਕੇ ਵਜੋਂ ਫ਼ਿਤਰਾ ਅਦਾ ਕਰਨਾ **ਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ**।
ਨੋਵਵੀ ਨੇ ਸ਼ਰਾਹ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਸਹਾਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਖ਼ਤਲਾਫ਼ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਪਹਿਲ ਮੰਨਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਸਬੂਤਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹਾਦੀਸਾਂ ਦਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਅਤੇ ਕ਼ਿਆਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਤਰੇ ਲਈ ਗੇਂਹੂੰ (ਚੌਲ) ਦਾ ਇੱਕ ਸਾ‘ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਖੁਰਾਕਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਬਨ ਹਜ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਬੂ ਸਈਦ ਦੇ ਹਾਦੀਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਨਸਖਾ (ਆਹਾਦੀਸ) ਨਾਲ ਚਿਪਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਸਖਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਜਤਿਹਾਦ (ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਇ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦਾ ਰਵਾਇਆ ਵੀ ਹੈ।ਪਰ ਮੂਆਵਿਆ ਦੇ ਕਰਤੂਤ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਇਜਤਿਹਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਕੰਮ ਹੈ।ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦ ਨਸਖਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਜਤਿਹਾਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ।