لوحة الزكاة (اللغة النيبالية)
ज़कातको चार्ट: यो डा. हैथम सरहानको रचना हो, जसमा उनले ज़कातका फर्ज र मुस्तहब पक्षहरू सम्बन्धी महत्वपूर्ण विषयहरूलाई स्पष्ट पारेका छन्। यसमा ज़कातको परिभाषा, ती सम्पत्तिहरू जुनमाथि ज़कात अनिवार्य हुन्छ, र ती व्यक्तिहरू जसलाई ज़कात दिन सकिन्छ, साथै ज़कातसँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण फिकही (धार्मिक कानुनी) नियमहरूलाई एउटै समग्र तालिकामा प्रस्तुत गरिएको छ।
ראיות על הנבואה
הקוּרָאן
יִחְיָא בֶּן אַכְּתַ’ם (בְּכִיר הַקָּאדִים בְּעִירָק בימי הח’ליף הַעַבָּאסִי אַל-מָא’מוּן) אמר: היה לְאַל-מָא’מוּן, כשהיה האמיר באותה תקופה, מועצת דיונים – כלומר, מושב לעימותים דתיים. בין האנשים הנוכחים היה גבר יהודי פניו יפות, בגדיו נאים וריחו נעים.
הוא דיבר והתבטא טוב.
אמר (יִחְיָא בֶּן אַכְּתַ’ם): כשהעימות הסתיים, אַל-מָא’מוּן קרא לו ואמר לו: האם אתה ישראלי (כלומר יהודי)?
השיב: כן.
אַל-מָא’מוּן אמר: אני קורא לך להתאסלם ואני מבטיח לך המון טובות.
הגבר היהודי השיב: לא אני דבק בדתי ודת אבותיי, והלך.
(יִחְיָא בֶּן אַכְּתַ’ם) אמר: אחרי שנה, הגבר היהודי הגיע אלינו (אל מושב העימותים) כמוסלמי. ודבר בשטף והיטיב בתורת ההלכה המוסלמית ובמדעי החדית’ (מסורות הנביא מוּחַמָּד). אחרי סיום המושב אַל-מָא’מוּן קרא לו ושאל: האם אתה (הגבר היהודי) שהיית פה בשנה שעברה.
הגבר היהודי השיב: כן.
אַל-מָא’מוּן שאל: מה גרם לך להתאסלם?
הגבר היהודי אמר (לְאַל-מָא’מוּן בנימת חכם דת בקיא): הקשב ותגיד “אלוהים גדול”. באותו יום (שנה שעברה) שהייתי במושב העימותים הדתיים שלכם רציתי לחקור את הדתות האלה (שהועלו בדיון – הדתות השמיימיות), ואני בקיא בכתיבה (וחיבור). ניגשתי לַתּוֹרָה וכתבתי שלושה העתקים, בכולם הוספתי פסוקים משלי והחסרתי כמה אחרים והכנסתי אותם לבית כנסת. הם קנו אותם ממני ולא טרחו לקרוא אותם או לבדוק אותם שנית.
אחר כך ניגשתי לָאֵוַנְגֶּלְיוֹן וכתבתי שלושה העתקים, בכולם הוספתי פסוקים משלי והחסרתי כמה אחרים והכנסתי אותם לכנסייה. הם קנו אותם ממני ולא טרחו לקרוא אותם או לבדוק אותם שנית.
אחר כך ניגשתי לַקּוּרְאָן וכתבתי שלושה העתקים, (בכולם הוספתי פסוקים משלי והחסרתי כמה אחרים) והכנסתי אותם לבית דפוס והוצאה לאור (המתמחים בַּקּוּרְאָן). אמרו: לא נקבל אותם עד שנקרא אותם ונבדוק אותם (בעיון רב). אחר כך גילו את התוספות ומקומות החסר. מיד שרפו אותם וכמעט הרגו אותי.
ואז ידעתי שהספר הזה (הַקּוּרְאָן) שמור על ידי אֱלוֹהִים.
וזה היה הגורם הישיר להתאסלמותי.
యు
నేను ఇస్ ల ాంలోకి
ఎలా ప్రవేశాంచాలి?
كيف ادخل في الإسلام؟
اللغةتلغو
كيف ادخل في الاسلام؟
యు
నేను ఇస్ ల ంలోకి
ఎలా ప్రవేశాంచాలి?
ఇస్లాంలోకి ప్రవేశించడం సులభమేనా? అవును; ఎందుకంటే ఇస్లాంలోకి ప్రవేశించడానికి ఎటువంటి మధ్యవర్తి లేదా ప్రత్యేక ఆచారాలు అవసరం లేదు.
నేను ఇస్లాంలోకి ప్రవేశించడానికి తొందరపడాలా, లేదా సరైన సమయం కోసం వేచి చూడాలా, లేదా కొన్ని సమస్యలను తొలగించుకోవాలా? తప్పకుండా ఆలస్యంచేయక ముందడుగు వేయాలి; ఎందుకంటే ఇస్లాం ప్రవేశాన్ని ఆలస్యం చేయడం వల్ల విపత్తులు ఏర్పడవచ్చు లేక మీరు ఎప్పుడైనా మరణించవచ్చు. అంతేకాక, ఇస్లాంలోకి ప్రవేశించడం లాభదాయకమైన వ్యాపారం లాంటిది. మీరు ఎంత త్వరగా ఆ వ్యాపారాన్ని ప్రారంభిస్తే, అంత ఎక్కువ లాభం పొందవచ్చు.
ఇస్లాంలోకి ప్రవేశించాలనుకునే వ్యక్తి ఏమి చేయాలి? అతను కేవలం రెండు షహాదాలను పలకవలసి ఉంటుంది: “అష్హదు అన్ లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహ్, వ అష్హదు అన్న ముహమ్మదన్ అబ్దుహు వ రసూలుహ్.” (అర్థం: “నేను సాక్ష్యం ఇస్తున్నాను – అల్లాహ్ తప్ప నిజ ఆరాధనకు అర్హుడు మరెవ్వరూ లేరు; మరియు ముహమ్మద్ సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం అల్లాహ్ యొక్క దాసుడు మరియు ప్రవక్త అని.)
అతను దానిని ఏ భాషలో పలకాలి? అతను దానిని బాగా పలకగల ఏ భాషలోనైనా చెప్పవచ్చు, తప్పనిసరిగా అరబిక్లోనే చెప్పాలి అనే నిబంధన లేదు.
అతను దాని అర్థం తెలుసుకోకుండా షహాదాను పలకగలడా? లేదు; తప్పనిసరిగా షహాదా అర్థాన్ని అతను తెలుసుకోవాలి, అది సూచిస్తున్న విషయాలను విశ్వసించాలి, అలాగే వాటి ప్రకారం జీవించాలి.
“అష్హదు” అంటే ఏమిటి? దీని అర్థం: నేను హృదయపూర్వకంగా అంగీకరిస్తున్నాను, నా నోటితో ప్రకటిస్తున్నాను మరియు నా అవయవాల ద్వారా ఆచరిస్తాను.
“లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహ్” యొక్క అర్థం ఏమిటి? దాని అర్థం: అల్లాహ్ తప్ప నిజమైన ఆరాధ్య దైవం లేడు.
“అన్న ముహమ్మదన్ అబ్దుహు వ రసూలుహ్” అంటే ఏమిటి? దీని అర్థం: ఆయన ఒక దాసుడు కాబట్టి ఆయనను ఆరాధించరాదు; ఆయన అల్లాహ్ పంపిన ప్రవక్త కాబట్టి ఆయనను తిరస్కరించరాదు.
ఈ షహాదా వల్ల మనపై కొన్ని బాధ్యతలు ఏర్పడతాయి: ఆయన చెప్పిన ప్రతీ విషయం విశ్వసించాలి, ఆయన ఆజ్ఞలను విధిగా పాటించాలి, ఆయన నిషేధించిన వాటిని వదిలి వేయాలి, ఆయన సున్నతులను అనుసరించాలి, ఆయనను ఆదర్శంగా తీసుకోవాలి.
నాకు బాగా అర్థమైంది, ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? నాతో పాటు చెప్పండి: “అష్హదు అన్ లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహ్, వ అష్హదు అన్న ముహమ్మదన్ అబ్దుహు వ రసూలుహ్.”
నేను ఇప్పుడు ముస్లింనా? అవును, అల్హమ్దులిల్లాహ్ (అల్లాహ్కు స్తుతి), ఇది మీపై అల్లాహ్ యొక్క దయ.
ఇప్పుడే ముస్లింగా మారిన నాకు మీరు ఏం హితబోధ చేస్తారు? అల్లాహ్ నిన్ను ఆయన ధర్మంలో స్థిరంగా ఉంచాలని ఎల్లప్పుడూ ప్రార్థించు, నీకు సహాయం చేసే మంచి స్నేహితులను ఎంచుకో, ఇస్లాం ధర్మాన్ని నెమ్మదిగా నేర్చుకో, అల్లాహ్ అనుమతితో నీ విశ్వాసం బలపడే వరకూ నీ ఇస్లాం మార్పును రహస్యంగా ఉంచు అని హితబోధ చేస్తున్నాను.
అన్నింటి కంటే ఉత్తమమైన ప్రార్థన ఏమిటి? (మాకు ఋజుమార్గం వైపునకు మార్గదర్శకత్వం చేయి) (అల్ ఫాతిహా: 6)
అత్యంత సులభమైన (జిక్ర్) స్మరణ ఏమిటి? అత్యంత సులభమైన (జిక్ర్) స్మరణ “బిస్మిల్లాహ్” ఇది మసీదులోకి మరియు ఇంటిలోకి ప్రవేశించేటప్పుడు, వాటి నుండి బయటకు వచ్చేటప్పుడు, ఖుర్ ఆన్ చదివేటప్పుడు, బాత్రూంలోకి ప్రవేశించే ముందు, దుస్తులు విప్పే ముందు, వుజూ చేసే ముందు, ఆహారం మరియు పానీయం తీసుకునే ముందు మరియు అలాంటి ఇతర సందర్భాలలో చెప్పబడుతుంది.
ఇస్లాంలో ప్రవేశించక ముందు నేను చేసిన పాపాల గురించి ఏమిటి? ఇస్లాం వలన మునుపటి పాపాలన్నీ క్షమించబడతాయి, అయితే ప్రజల హక్కులకు సంబంధించినవి చెల్లించవలసి ఉంటే తప్ప, వాటిని అర్హులైన వారికి తప్పక చెల్లించాలి.
షహాదా తర్వాత నేను ఏమి చేయాలి? మీరు గుస్ల్ స్నానం చేయాలి.
నేను గుస్ల్ స్నానం ఎందుకు చేయాలి? మొదటిది: ముస్లిం “ఎందుకు?”అని అడగడు; బదులుగా అతను ఇలా అంటాడు:(మేము విన్నాము మరియు మేము విధేయత చూపుతాము) [అన్-నూర్: 51].
రెండవది: మీ అంతరాన్ని శుద్ధి చేసినట్లే మీ శరీరం యొక్క బాహ్యాన్ని కూడా శుద్ధి చేయడానికి మీరు గుస్ల్ చేయాలి.
సరే, నేను గుస్ల్ స్నానం ఎలా చేయాలి? మీరు గుస్ల్ చేయాలని మీ హృదయంలో ముందుగా సంకల్పించుకోవాలి, “బిస్మిల్లాహ్” అని పలకాలి మరియు మీ శరీరం మొత్తాన్ని నీటితో శుభ్రపరచాలి.
గుస్ల్ స్నానం తర్వాత ఏం చేయాలి? నమాజ్ సమయం అవ్వగానే మీరు అల్లాహ్ కరుణతో నమాజ్ చేస్తారు.
నమాజ్ చేయడం నాకు కష్టంగా ఉంది; ఎందుకంటే అందులో నేను సరిగ్గా పలకలేని మాటలు మరియు చేయలేని చర్యలు ఉన్నాయి? ఇస్లాం సులభతరమైన మతం, కష్టతరమైన మతం కాదు, కాబట్టి అల్లాహ్ కు స్తుతి మరియు కృతజ్ఞతలు.
నేను నమాజ్ ఎలా చదవాలి? మీరు నాతో పాటు నమాజును అనుసరించాలి, లేదా నమాజ్ నేర్పించే వీడియోలను చూడాలి, మరియు ఈ సందేశం చివరలో ఇవ్వబడిన లింక్ల ప్రకారం మీరు మఅ్హద్ అస్ సున్నహ్ ఛానెల్లలో అనేక భాషలలో వీడియోలను పొందవచ్చు.
నమాజ్ అయిన తర్వాత నేను ఏం చేయాలి? మీరు ముందుగా ఇస్లాం యొక్క ఐదు స్థంభాలను నేర్చుకోవాలి ఎందుకంటే ఇస్లాం వాటిపై నిర్మించబడింది. తర్వాత వ
الوقاية من الفواحش
Dzimumtīrības saglabāšanas ceļi islāmā
اللغة اللاتفية
latviešu valoda
الوقاية
اللغة اللاتفية(latviešu valoda
Dzimumtīrības saglabāšanas ceļi islāmā
1. Dievbijība un daudz lūgšanas
Sekot Jūsufa piemēram: “Mans Kungs! Cietums man ir mīlāks nekā tas, uz ko viņi mani aicina.” (Jūsufs, 33. pants).
2. Apzināšanās par Dieva atlīdzību
Pravietis (miers un svētība lai ir pār viņu) teica: “Tu nekad neatstāsi kaut ko Dieva dēļ, bez tā, ka Dievs tev to neaizstās ar kaut ko labāku par to.” (Atstāstījis Imāms Ahmads).
3. Atturēšanās no grēcīgām sarunām
Nepiedalīties sarunās par dzimumkāri vai neķītrību.
Attīrīt sapulces no neķītrām runām un rīcībām.
4. Steidzama laulības slēgšana
Tiklīz ir spējas, jāprecas.
Ja tas nav iespējams, tad jāgavē: “Jo gavēnis ir vairogs.” (Al-Bukhārī un Muslim).
5. Samērīga ēšana un dzeršana
Samazināt ēdiena un dzēriena daudzumu, lai vājinātu seksuālās iekāres.
6. Skatiena novēršana
Izvairīties no vietām, kur pulcējas svešas sievietes (piemēram, tirgos).
Atturēties no divvientulības ar svešām sievietēm.
7. Pavēlēt sievietēm nēsāt hidžābu
Nepieļaut saldu runāšanu, pieskaršanos vai sajaukšanos ar vīriešiem.
Svarīgākie veidi, kā izvairīties no netikumiem islāmā
8. Jūsufa stāsta lasīšana un pārdomāšana
Pārdomāt gan Jūsufa stāstu, gan citus Korāna un Sunnas stāstus.
9. Uzturēšanās ar taisnajiem
Biedroties ar tiem, kas pavēl labo un attur no ļauņā.
Izvairīties no tiem, kas aicina uz netiklību.
10. Atcerēties taisnīguma principu
“Kā tu dari, tā tev taps darīts.” Laulības pārkāpšana ir parāds, kas noteikti tiks atmaksāts.
11. Sevis nodarbināšana ar lietderīgām lietām
Izvairīties no bezdarbības, kas noved pie grēkiem.
12. Izvairīties no kārdinošiem līdzekļiem
Samērīgi lietot elektroniskās ierīces un programmas.
13. Ierīču izvietojums publiskās vietās
Novietot telefonus un datorus vietās, kur tos redz citi.
14. Uzturēt ļauņuma noraidīšanas sajūtu
Pat ja tikai sirdī, nepieļaut ļauņumu, jo tas atdzīvina sirdi un ved uz labo.
مِنْ أَهَمِّ الطُّرُقِ الَّتِي تُسَاعِدُ الْمُسْلِمَ عَلَى تَجَنُّبِ الزِّنَا وَالشُّذُوذِ الْجِنْسِيِّ وَالْفَوَاحِشِ فِِي الْإِسْلَامِ:
اسلام ءِ توک ءَ لهتیں هنچیں مسترین ءُ هاسیں راه ءُ در کہ مسلمان ءَ چہ زانا ءُ هم زات پرستی ءُ بدکاری ءَ چہ بچّگ ءِ رهشونی ءَ کن اَنت :
باللغة البلوشية
بلوچی زبان ءَ
هدا ءِ ترسی ، ءُ بار بار منت زاری کنَگ؛ انچوش کہ واجہ ایسپ ءَ آئی ءَ را توار کت: ( اگاں تو من ءَ چہ ایشانی پندلاں نہ پهاز اِت ، منی دل همیشانی نیمگ ءَ رهادگ بیت﴾ [یوسف: 33]. الله ءِ ناپرمانی ءَ یلا کنَگ ءُ اللہ ءِ وتی بندگ ءَ را ءِ اجر ءُ مُز ءِ دیَگ زهن ءَ ایر کنَگ ۔ پیگمبر (صلی اللہ علیہ وسلم) ءَ گوشتگ: ”تو پہ اللہ ءَ چزے یلا نہ کن ئے بید ءِ چہ ایش ءَ کہ اللہ آئی ءِ بدل ءَ پہ تو شرتریں چزے کنت۔“ ( اهمد ءَ درکتگ)۔ جنسی واهشت ءُ دپ ءِ شرمجاه ءَ گوں سیادی داروکیں ھرچ چیزے ءِ بابت ءَ گپ جنگ ءَ چہ بچّگ ءُ چہ زھرناکیں گپ ءُ بدیں کاراں پلگارگ۔ وس ءُ واک ھست گڑا آ سور ءُ سانگ ءِ زوت بہ کنت۔ اگاں چہ اے کار ءَ بے وس اِنت گڑا روچگ بہ دار اِیت، “پرچا کہ اے پہ آئی ءَ اسپرے بیت”۔ اے درشان دوئیں واجهاں (البخاری ءُ مسلم) ءَ کتگ . ورگ ءُ چرگ ءِ نوشگ ءِ کم کنگ؛ پرچا کہ اے جنسی واھشت ءَ نزور کنت۔ چماں جهل کنگ ءُ چہ ھما جاھاں کہ جنین آدم ھست اَنت دور بوگ؛ چوش کہ بازار، ءُ درملکی جنینانی گوما ایوَکی ءَ چہ رکّینگ۔ زالبولاں پرده ءِ پوشگ ءِ پرمان دیگ، ءُ گوں آھاں نرم نرم ءَ گپ نہ کنگ، یا گوں آھاں تہنا بوگ، یا گوں آھاں دست ءُ دیم کنگ، یا گوں آھاں ھوار بوگ۔
(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7)
اسلام ءِ توک ءَ لهتیں هنچیں مسترین ءُ هاسیں راه ءُ در کہ مسلمان ءَ چہ زانا ءُ هم زات پرستی ءُ بدکاری ءَ چہ بچّگ ءِ رهشونی ءَ کن اَنت :
رجانک : زبیر واجداد بلوچ
(8) (9) (10) (11) (12) (13) (14)
سورت ءِ ایسپ ءِ کسہ ءِ وانگ ءُ آئی ءِ سرا ھیال ءُ لیکہ کنگ ءُ ھمے رنگ ءَ کران ءُ پیگمبر زندمان ءِ دگہ کسہ ءُ گوستگیں نیکینانی زندمان ءِ وانگ۔ نیکیں مردمانی ھمراھی ءِ دارگ کہ شرّی ءِ پرمان ءَ داینت ءُ ردیں چز ءَ مکن کن اَنت ءُ چہ بدیں سنگتاں ءَ رکّگ کہ بدی ءِ توار ءَ جن اَنت۔ رهبند ءَ یات دارگ چو کہ : شما هرچی کن اِت، ھمے پیم ءَ شمئے سر ءَ همے کنگ بیت۔ زنا یک وامے کہ آئی ءِ دیَگ کنگ المی بیت۔ وتی زندمان ءَ گوں ھما چز ءَ ھوار دارگ کہ ترا نپ دنت ءُ بیکاری ءَ چہ رکّینیت، پرچا کہ بیکاری کُشوکے ۔ پرچا کہ اے گوں ھما ساه ءَ کہ بدی ءِ لوٹ ءَ کنت ءُ گوں شیتان ءَ یک ایوَکی یے۔ ھما دراں چہ رکّگ کہ ھوس ءَ گیش کن اَنت ءُ هرابی ءِ راه بنت، ایشانی تها نوکیں الیکٹرانک ڈیوائسز ءُ آھانی توک ءَ ھواریں مراگش گون اَنت۔ وتی گوانکو ءُ کمپوٹراں ءَ ھما جاہ ءَ ایر کنگ کہ دگر اش بہ گند اَنت؛ پرچا کہ انسان ایوَکی ءَ نزور بیت انچوش کہ برز ءَ گشگ بوتگ۔ کنگ ءِ رسم ءَ برجاہ دارگ ، اگاں چہ آ نزور تریں کچّے ءَ ھم بہ بیت ، (هنچو کہ دل ءَ گوں رد زانَگ ) ۔ پرچا کہ اے دل ءَ زندگ کنت ءُ پہ نیکیں کار ءَ دلبڈی دنت۔
📜 ما هو الهدف من الحياة؟ (قصة ملحد)
Waa maxay ujeedka noloshu (Af-soomaali)
Waa maxay ujeedka noloshu?
Sheekada Alle-kood (Mulxid)
Sheekadaydu waxa ay ka bilaabmaysaa sannadkaygii u horeeyay ee Jaamacadda.
Sannadkaa waxaa isoo maray mushkilado farabadan.
Waxaa kala tagay (is furay) labadaydii waalid, waxaan galay shil baabuur, sidoo kale waxaa geeriyooday mid ka mid ah saaxiibaday.
Markaasaa waxaan is weydiiyay: maxaan halkan u joogaa?! Waana maxay ujeedka noloshu?!
Waxaanan bilaabay inaan ka shekiyo ujeedka (hadafka) nolosha.
laakiin, maadaama aan Kiristan ahaa, waxaan bilaabay inaan xaiiqo raadin sameeyo.
Waxaan aaday teendhada Kaniisadda, waxaanan arkay inay dhammaantood ku heesayaan erayo aanan garanaynin.
Waxaanan waydiiyay wax ka mid ah su’aalaha i daaliyay.
Laakiin, maanay kala furin Baybalka si ay jawaabta iigu sheegaan.
Taas bedelkeed, mid kasta oo iyaga ka mid ah waxa uu i siiyay aragtidiisa shaqsiga ah.
Sidaas awgeed, jawaabuhu waxay ahaayeen kuwo is khilaafsan. Iskaba dhaafee, mararka qaar aragtiyaha qaarkood way is burinayeen.
Xitaa fikradaha ay Alle ka aaminsanaayeen waxay ahaayeen fikrado tag-daran, is burinaya, oo aan waxba qancinaynin.
Sidee loo del-deli karaa Ilaahay, oo uu waxaas oo dhiba ula kulmi karaa?!
Sidaas awgeed, waxaan ku baraarugay inay jiraan wax fara-badan oo macne-leexin ah (Ta’wiil) oo lagu sameeyay Masiixiyadda.
Waxbarashadayda jaamacadda, waxaan ku garab waday shaqo, aan ka shaqayn jiray kaalin shiidaal.
Mid ka id ah saaxiibaday ayaa waxa uu ahaa Hindi Handuusi ah.
Markaasaan waxaan waydiiyay: maxay tahay sheekhana Ilaaha Handuusiga ah ee leh madaxa maroodiga oo kale?
Suurtogal may ahayn miyaa inaad doorataan Ilaah leh madaxa libaaxa oo kale -tusaale ahaan-?!
Sidaas awgeed, umaan bogin Handuusiyadda.
Waxaanan bilaabay inaan dabagalo diimo kale.
Kolanna waxaan is weydiiyay diinta Yahuudiyadda.
Baadhitaan dheer kadibna, waxaan ogaaday in fikradda ay Alle ka haystaan ay is burinayso.
Sida ay isu burinayaan baadariyada Kiristanka oo kale.
Sidaas daraadeed, kamaan helin diinta Yahuudda wixii aan raadinayay.
Ugu danbayn, waxaan baadhitaan ku sameeyay diinta Buudiga, waxaanan maleeyay inay tahay midda aan dooran doono.
Laakiin, markii aan ku xeel-dheeraaday baadhitaanka (diina Buudiga), waxaan ogaaday inaany diinba ahayn.
Ayse tahay qaab lagu macaasho.
Maalin maalmaha ka mid ah, ayaa mid ka mid ah asxaabtay waxa uu I waydiiyay diimihii aan baadhitaanka ku sameeyay.
Waxaan ku iri: waxaan baadhay Masiixiyadda, Handiisiyadda, Hayuudiyadda iyo Buudiga.
Wuxuuna igu yiri: bal ka warran Islaamka isaga?
Waxaan ku iri: maanan baarin islaamkooda.
Oo maxaa igu kellifaya diintooda?!
Laakiin, muddo kadib, waxaan is arkay anigoo gelaya masjid aniga oon bixinin kabahayga kuna dul tallabsanaya sijaayadda Salaadda.
Waxaanan ku sigtay inaan ku istaago mid ka mid aah kuwa sujuudsan.
Kaddib, waan fiiriyay, waxaanan arkay sheekhii oo dhankayga u soo socda oo dhoolla caddaynaya, wuxuuna yiri: maalin wanaagsan saaxiibkay! Sidee tahay?
Soo dhawayntan wanaagsan ee sheekha kadib, waxa uu bilaabay inuu wax I weydiiyo.
Waxaanan watay su’aalihii aan hore cid u soo weydiiyay. Waxyaabaha aan aadka ula shaqaraarayna waxaa ka mid ah marka aan wax weydiiyo, isla markiiba maanay ii jawaabaynin.
Ee waxay soo qaadanayeen Quraanka, waxayna igu dhahayeen: akhri halkan walaal.
Halkaana waxaan ka helayay jawaabta si kasta oon su’aalo adag u weydiiyo.
Labo todobaad kadib, waxaan ku iri mid ka mid ah Muslimiinta -markaa su’aal weydiiyay kadib-: maxaad ii siin wayday aragtidaada shaqsiga ah?!
Wuxuuna igu yiri: suuragal maaha inaan aragti gaar ah yeesho marka aan ka warramayno hadalka Alle. Arrinkaasina aad ayuu ii saameeyay.
Kaddib, waxaan qaatay nuskho Quraanka ah, waxaanan bilaabay inaan akhriyo, waxaanan ogaaday inaanu arrinku la mid ahayn akhrin sheeko, iskaba dhaafe waxaan akhrinayay arrin wax i faraya ina hagaya.
Habeen ka mid ah habeenna, ayaan u fariistay inaan ka fekero addilada ka warramaysa xaqiiqooyinka, sida buuruhu inay yihiin dhidibo, ama koritaanka uur-jiifta inta uu ku jiro riximka hooyadii.
Waxaanan iri: Ilaahayoow,
من أهم الطرق التي تساعد المسلم على تجنب الزنا والشذوذ الجنسي والفواحش في الإسلام
Parmi les moyens les plus importants qui aident le musulman à éviter la fornication, les déviances sexuelles et les perversions en Islam.
فرنسي
ملخص
حُقوق دعت إليها الفطرة وقرَّرتها الشريعة باللغة العربية لابن عثيمين رحمه الله
ابن اُسیمین (اللہ رهم بہ کنت آئی سر ءَ) ءِآئی کتاب : (لهتیں هکّ کہ ازل ءَ آیانی نیمگ ءَ توار جتگ ، شریت ءََ منّ اتگ ءُ پیش کتگ انت). هُلاسہ اِنت گوں بلوچی رجانک ءَ
اللغة البلوشية
ज़िल-हिज्जा के प्रथम दश दिवसों की महत्ता एवं इन दिनों में संपन्न किए जाने योग्य कृत्य
साबिर हुसैन मुह़म्मद मुजीबुर रह़मान
निःसंदेह, अभी जिन दिनों से हम गुजर रहे हैं, वे सम्पूर्ण वर्ष के सर्वश्रेष्ठ एवं परम महत्वपूर्ण दिवस हैं। इन दिनों को वह गौरव एवं उत्कृष्टता प्राप्त है, जो किसी अन्य कालखंड को प्राप्त नहीं। सृष्टिकर्ता, अल्लाह तआला ने इन दिनों की क़सम खा कर इनकी महत्ता को उजागर किया है। चूँकि अल्लाह तआला केवल विशिष्ट एवं महानतम वस्तु की ही शपथ लेता है, अतः इन दिनों की शपथ लेना इस तथ्य का प्रमाण है कि ये दिवस अल्लाह के निकट अत्यंत महत्वपूर्ण हैं।
अल्लाह ने सूरह फज्र के आरंभ में कहा हैः
﴿وَالفَجْرِ1 وَلَيَالٍ عَشْرٍ٢﴾
”शपथ है प्रभातकाल की, तथा शपथ है दस रात्रियों की।” (सूरह अल-फ़ज्रः 1-2)।
यहाँ “दस रात्रियों” से तात्पर्य ज़िल-हिज्जा के प्रथम दस दिवसों से है, जैसा कि विख्यात धर्मग्रंथ भाष्यकार अब्दुल्लाह बिन अब्बास, अब्दुल्लाह बिन ज़ुबैर, एवं प्रसिद्ध व्याख्याता मुजाहिद रहमतुल्लाहि अलैह का मत है। हाफ़िज़ इब्ने कसीर रहमतुल्लाह अलैह ने विविध विचारों को प्रस्तुत करने के पश्चात इसी मत को सर्वाधिक प्रमाणित एवं यथोचित ठहराया है।( )
क्या ये दिवस रमज़ान के अंतिम दस दिवसों से भी अधिक श्रेष्ठ हैं?
निःसंदेह! ज़िल-हिज्जा के प्रथम दस दिवस रमज़ान के अंतिम दस दिवसों से अधिक श्रेष्ठ हैं, यद्यपि रमज़ान की अंतिम दस रात्रियाँ ज़िल-हिज्जा की आरंभिक दस रात्रियों से अधिक उत्कृष्ट हैं। प्रकांड विद्वान इब्ने तैमिया रहमतुल्लाह अलैह से प्रश्न किया गया कि ज़िल-हिज्जा के प्रथम दस दिवस एवं रमज़ान के अंतिम दस दिवसों में कौन श्रेष्ठ हैं? तो उन्होंने उत्तर दिया:
أَيَّامُ عَشْرِ ذِي الْحِجَّةِ أَفْضَلُ مِنْ أَيَّامِ الْعَشْرِ مِنْ رَمَضَانَ، وَاللَّيَالِي الْعَشْرُ الْأَوَاخِرُ مِنْ رَمَضَانَ أَفْضَلُ مِنْ لَيَالِي عَشْرِ ذِي الْحِجَّةِ،
”ज़िल-हिज्जा की प्रथम दहाई के दिन, रमज़ान की अंतिम दहाई के दिनों से अधिक श्रेष्ठ हैं, किन्तु रमज़ान की अंतिम दस रात्रियाँ ज़िल-हिज्जा की आरंभिक दस रात्रियों से अधिक उत्कृष्ट हैं”।
इस पर टिप्पणी करते हुए अल्लामा इब्नुल क़य्यिम रह़िमहुल्लाह कहते हैं कि कोई भी बुद्धिमान व्यक्ति जब इस उत्तर पर विचार करेगा तो उसे यह पूर्ण, व्यापक और संतोषजनक लगेगा। ज़िलहिज्जा के पहले दस दिनों में ऐसा कोई दिन नहीं है, जिसमें किया गया कार्य अल्लाह तआला को अत्यधिक प्रिय न हो। इनमें यौम-ए-अरफा (9 ज़िलहिज्जा), यौम-ए-नह़्र (कुर्बानी का दिन, 10 ज़िलहिज्जा) और यौम-ए-तरविया (8 ज़िलहिज्जा) शामिल हैं, जो इबादत और फज़ीलत के दृष्टिकोण से बेजोड़ हैं। वहीं, रमज़ान की अंतिम दहाई की रातों को रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम पूरी तरह इबादत और बंदगी में गुज़ारते थे, और इनमें लैलतुल कद्र जैसी रात शामिल है, जो एक हज़ार महीनों से बेहतर है।( )
इन पावन दिवसों में संपन्न किए जाने योग्य सद्कर्मः
इन दिवसों में प्रत्येक धर्मनिष्ठ व्यक्ति को अधिकाधिक पुण्य कर्मों में संलग्न रहना चाहिए, जैसे:
• पवित्र कुरआन का पाठ
• आरंभिक नौ दिवसों (विशेषतः अरफा के दिवस) का उपवास रखना
• दान-दक्षिणा (सदक़ा) देना
• तौबा एवं अल्लाह से क्षमायाचना करना
• तस्बीह (सुब्हान् अल्लाह), तहमीद (अल्हम्दु लिल्लाह), एवं तकबीर (अल्लाहु अकबर) का बारंबार उच्चारण करना
• सदाचार का प्रचार एवं दुराचार का निषेध करना
• नियमानुसार नमाज़ अदा करना
• माता-पिता के प्रति स्नेहपूर्ण व्यवहार करना एवं पारिवारिक संबंधों को सुदृढ़ करना
रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम ने फरमाया है:
مَا العَمَلُ فِي أَيَّامٍ أَفْضَلَ مِنْهَا فِي هَذِهِ؟» قَالُوا: وَلاَ الجِهَادُ؟ قَالَ: «وَلاَ الجِهَادُ، إِلَّا رَجُلٌ خَرَجَ يُخَاطِرُ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ، فَلَمْ يَرْجِعْ بِشَيْءٍ
”इन (दस) दिनों में किया गया कोई भी कार्य अन्य दिनों के कार्यों की अपेक्षा अधिक उत्कृष्ट नहीं है।” सहाबा ने पूछा: “क्या जिहाद भी इसके समतुल्य नहीं?” आप सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम ने उत्तर दिया: “जिहाद भी इसके समतुल्य नहीं, केवल उस व्यक्ति को छोड़कर जिसने अपने प्राण और संपत्ति को संकट में डालकर प्रस्थान किया और वह कुछ भी वापस लेकर न लौटा।”( )
सुनन अबू दावूद में रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम की कुछ बीवियों से वर्णित है कि:
كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ تِسْعَ ذِي الْحِجَّةِ، وَيَوْمَ عَاشُورَاءَ، وَثَلَاثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ، أَوَّلَ اثْنَيْنِ مِنَ الشَّهْرِ وَالْخَمِيسَ
”रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम ज़िलहिज्जा के प्रथम नौ दिवस, यौम-ए-आशूरा (10 मुहर्रम) तथा प्रत्येक मास के तीन दिवस, अर्थात मास के प्रथम सोमवार एवं गुरुवार का उपवास रखा करते थे।”
यद्यपि कुछ विद्वानों, जैसे अल्लामा ज़ैलई एवं मुसनद अह़मद के अन्वेषकों ने इस ह़दीस़ को ज़ईफ़ (दुर्बल) ठहराया है, तथापि अल्लामा स्यूती, अल्लामा अल्बानी एवं ज़ुबैर अली ज़ई ने इसे स़ह़ीह़ (सत्यापित) कहा है।
स़ह़ीह़ मुस्लिम में उल्लेखित है कि रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम ने फरमायाः
صِيَامُ يَوْمِ عَرَفَةَ، أَحْتَسِبُ عَلَى اللهِ أَنْ يُكَفِّرَ السَّنَةَ الَّتِي قَبْلَهُ، وَالسَّنَةَ الَّتِي بَعْدَهُ
”यौम-ए-अरफा का रोज़ा रखने के संबंध में मैं अल्लाह से आशा करता हूँ कि यह विगत एवं आगत दो वर्षों के (लघु) पापों को समाप्त कर देता है।”
अल्लामा इब्न -ए- उसैमीन रह़िमहुल्लाह कहते हैं:
”ज़िलहिज्जा के प्रथम दस दिनों में दिया गया दान, रमज़ान के अंतिम दस दिनों में किए गए दान की अपेक्षा अल्लाह को अधिक प्रिय है।”
इन दिनों में तहलील (ला इलाहा इल्लल्लाह), तह़मीद (अल्ह़म्दु लिल्लाह) एवं तक्बीर (अल्लाहु अकबर) का बारंबार उच्चारण करना चाहिए। रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम ने फरमाया हैः
مَا مِنْ أَيَّامٍ أَعْظَمُ عِنْدَ اللهِ وَلَا أَحَبُّ إِلَيْهِ الْعَمَلُ فِيهِنَّ مِنْ هَذِهِ الْأَيَّامِ الْعَشْرِ، فَأَكْثِرُوا فِيهِنَّ مِنَ التَّهْلِيلِ وَالتَّكْبِيرِ وَالتَّحْمِيدِ”،
”ज़िलहिज्जा के इन दस दिनों से अधिक सम्मानित कोई अन्य दिन अल्लाह की दृष्टि में नहीं, और न ही इन दिनों के कार्यों से अधिक प्रिय कोई अन्य कार्य। अतः इन दिनों में तहलील, तक्बीर एवं तहमीद का अधिकाधिक उच्चारण करो।”( )
इन दिनों में तकबीर के प्रकार एवं उसके पालन का उचित विधि-विधानः
तकबीर दो प्रकार की होती हैं: तकबीर -ए- मुत़लक़ एवं तकबीर -ए- मुक़य्यद।
1. तकबीर -ए- मुत़लक़ – यह ज़िल-क़ादा के अंतिम दिवस को ज़िल-ह़िज्जा का चाँद निकलने से आरंभ होकर ज़िल-ह़िज्जा की 13वीं तारीख के सूर्यास्त तक पढ़ी जाती है, किसी भी समय, चाहे नमाज़ से पूर्व हो अथवा बाद में, भोर में हो अथवा सांझ में। सर्वोच्च व सर्वशक्तिमान अल्लाह का कथन हैः
﴿ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ ﴾
”…और वे निर्धारित दिनों में अल्लाह का स्मरण करें…”। (सूरह अल-हज्ज: 28)
”अय्याम-ए-मालूमात” से अभिप्राय ज़िल-ह़िज्जा के प्रथम दस दिन हैं, जैसा कि अब्दुल्लाह इब्न -ए- अब्बास, अबू मूसा अशअरी रज़ियल्लाहु अन्हुमा, मुजाहिद, अता, सईद बिन जुबैर, ह़सन, क़तादा, ज़ह़्ह़ाक, अत़ा ख़ुरासानी और इब्राहीम नख़ई रह़िमहुमुल्लाह आदि विद्वानों से वर्णित है।( )
2. तकबीर -ए- मुक़य्यद – इस का समय ग़ैर-हाजियों के लिए यौम-ए-अरफ़ा (9 ज़िल-ह़िज्जा) की फ़ज़्र की नमाज़ के बाद से लेकर अय्याम-ए-तशरीक की अस़्र की नमाज़ के बाद तक निर्धारित है। यह प्रत्येक फ़र्ज़ नमाज़ के बाद पढ़ी जाएगी, इस प्रकार ये तकबीर पांच दिनों में कुल तेईस (23) बार पढ़ी जाएगी।
अल्लाह तआला फ़रमाता है:
﴿وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ﴾
”…और गिनती के कुछ दिनों में अल्लाह को याद करो…”। (सूरह अल-बक़रा: 203)
”अय्याम-ए-मादूदात” से अभिप्राय अय्याम-ए-तशरीक (11, 12 एवं 13 ज़िल-ह़िज्जा) हैं, जैसा कि अब्दुल्लाह बिन अब्बास रज़ियल्लाहु अन्हुमा का कथन है, तथा इक्रिमा रह़िमहुल्लाह फ़रमाते हैं कि इस आयत में अय्याम-ए-तशरीक में फ़र्ज़ नमाज़ों के बाद तकबीर कहने का आदेश है।( )
हाजियों के लिए तकबीर-ए-मुक़य्यद कहने का समय यौम-ए-नहर (10 ज़िल-ह़िज्जा) को जमरा-ए-अक़बा पर कंकरियाँ मारने के बाद प्रारंभ होता है, जैसा कि शैख़ इब्न -ए- बाज़ और शैख इब्न -ए- उस़ैमीन रह़िमहुमल्लाह का मत है। क्योंकि इससे पहले के दिनों में हाजी तलबिया पढ़ने में व्यस्त होता है।
किंतु यदि कोई हाजी तलबिया के साथ तकबीर भी पढ़े तो इसमें कोई समस्या नहीं है, जैसा कि स़ह़ीह़ बुख़ारी में अनस बिन मलिक रज़ियल्लाहु अन्हु से वर्णित है:
«كَانَ يُلَبِّي المُلَبِّي، لاَ يُنْكَرُ عَلَيْهِ، وَيُكَبِّرُ المُكَبِّرُ، فَلاَ يُنْكَرُ عَلَيْهِ»
”तलबिया पढ़ने वाला तलबिया पढ़ता और तकबीर कहने वाला तकबीर कहता, तथा दोनों पर कोई आपत्ति नहीं की जाती थी।” परंतु मुह़रिम (जो ह़ज्ज के लिए एह़राम में हो) के लिए तलबिया कहना उत्तम है, जबकि ग़ैर- मुह़रिम (जो एहराम में नहीं है) के लिए इन विशेष दिनों में तकबीर कहना अधिक श्रेष्ठ है।( )
इमाम बुखारी ने अपनी स़ह़ीह़ में वर्णन किया है कि अबू हुरैरा एवं अब्दुल्लाह इब्ने उमर रज़ियल्लाहु अन्हुमा इन दिनों में बाज़ार की ओर प्रस्थान करते और उच्च ध्वनि से तकबीर उच्चारित करते, जिससे अन्य लोग भी तकबीर कहना आरंभ कर देते थे।( )
तकबीर के शब्द:
इस संबंध में नबी सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम से कोई निश्चित तकबीर प्रमाणित नहीं है, किंतु कुछ सहाबा से विभिन्न तकबीर स़ह़ीह़ सनद से प्रमाणित हैं, जिनमें से कुछ प्रमुख निम्न हैं:
• अली बिन अबू त़ालिब एवं अब्दुल्लाह इब्ने मसऊद रज़ियल्लाहु अन्हुमा द्वारा पढ़ी जाने वाली तकबीर:
اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، وَلِلَّهِ الْحَمْدُ
अल्लाहु अकबर, अल्लाहु अकबर, ला इलाहा इल्लल्लाहु, वल्लाहु अकबर, अल्लाहु अकबर, व-लिल्लाहिल ह़म्द।
इसे इब्न -ए- अबी शैबा ने “अल-मुस़न्नफ़”( ) में वर्णित किया है, और इब्न् अल-हुमाम( ) ने कहा है कि इसकी सनद (श्रृंखला) जय्यिद (उत्तम) है
• सलमान फ़ारसी रज़ियल्लाहु अन्हु द्वारा पढ़ी जाने वाली तकबीर:
اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ كَبِيرًا
अल्लाहु अकबर, अल्लाहु अकबर, अल्लाहु अकबर कबीरा।
हाफ़िज़ इब्न -ए- ह़जर ने “फ़त्ह अल-बारी”( ) में उल्लेख किया है कि इसे अब्दुर्रज़ाक़ ने स़ह़ीह़ सनद (प्रामाणिक श्रृंखला) के साथ वर्णित किया है
• अब्दुल्लाह इब्ने अब्बास रज़ियल्लाहु अन्हुमा द्वारा पढ़ी जाने वाली तकबीर:
اللَّهُ أَكْبَرُ كَبيراً، اللَّهُ أَكْبَرُ كَبيراً، اللَّهُ أَكْبَرُ وأجَلُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، وللَّهِ الحمدُ
अल्लाहु अकबर कबीरा, अल्लाहु अकबर कबीरा, अल्लाहु अकबर व अजल्ल, अल्लाहु अकबर, व-लिल्लाहिल ह़म्द।
इसे इब्न -ए- अबी शैबा ने “अल-मुसन्नफ़”( ) में वर्णन किया है, और अल्लामा अल्बानी( ) ने इसकी सनद (श्रृंखला) को स़ह़ीह़ (प्रामाणिक) ठहराया है।
यह बात सदैव ध्यान में रखनी चाहिए कि ज़िल-ह़िज्जा के प्रथम दस दिनों में अधिक से अधिक नेक कार्य करना चाहिए, इसी प्रकार विशेष रूप से इन दिनों में स्वयं को बुराइयों और पापों से बचाए रखना आवश्यक है, क्योंकि ह़राम (प्रतिष्ठित) महीनों, दिनों और स्थानों में पापों की गंभीरता बढ़ जाती है।
सर्वोच्च व सर्वशक्तिमान अल्लाह फरमाता है:
﴿فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ﴾
”…तो इन महीनों में अपनी आत्मा पर अत्याचार मत करो…”। (सूरह अत-तौबा: 36)
ह़ाफ़िज़ इब्न -ए- कस़ीर रह़िमहुल्लाह इस आयत की तफ़्सीर (व्याख्या) में लिखते हैं किः इन ह़ुरमत वाले (पवित्र) महीनों में पाप करना अन्य समयों की तुलना में अधिक गंभीर और कठोर होता है।
जिस प्रकार मक्का मुकर्रमा में किए गए पापों की गंभीरता अधिक हो जाती है, जैसा कि अल्लाह तआला फरमाता है:
﴿وَمَن يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُّذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ﴾
”…और जो इसमें अन्यायपूर्वक पाप करने का इरादा करेगा, उसे हम कड़ी यातना का स्वाद चखाएँगे…”। (सूरह अल-ह़ज्जः 25)। उसी प्रकार, ह़राम (पवित्र) महीनों में किया गया पाप भी अधिक गंभीर माना जाता है।( )
जिस प्रकार सर्वश्रेष्ठ एवं पवित्र स्थानों तथा समयों में किए गए अच्छे कार्यों का प्रतिफल बढ़ जाता है, उसी प्रकार उन स्थानों और समयों में किए गए बुरे कर्मों का दुष्प्रभाव भी अधिक होता है। हालांकि, नेक कार्यों का प्रतिफल मात्रा (संख्यात्मक) और गुणवत्ता (गुणात्मक) दोनों दृष्टियों से बढ़ाया जाता है, जबकि बुरे कर्मों का दंड केवल गुणवत्ता की दृष्टि से अधिक होता है, मात्रा की दृष्टि से नहीं।
इस संदर्भ में, अल्लाह तआला ने सूरह अनआम में फरमाया है:
﴿مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلاَ يُجْزَى إِلاَّ مِثْلَهَا وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ﴾
”जो व्यक्ति कोई भलाई करेगा, उसे उसके दस गुना मिलेगा, और जो व्यक्ति कोई बुराई करेगा, उसे सिर्फ उतना ही दंड मिलेगा जितनी उसकी बुराई थी, और उन पर कोई अत्याचार नहीं किया जाएगा।” (सूरह अनआम: 160)।
तथा सूरह हज्ज में अल्लाह तआला ने फरमाया:
﴿وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ﴾
”जो भी वहां अन्यायपूर्वक धर्मविरोधी कृत्य का इरादा करेगा, हम उसे पीड़ादायक यातना का स्वाद चखाएंगे।” (सूरह हज्ज: 25)।
यहां अल्लाह ने यह नहीं कहा कि बुराई को दुगना कर दिया जाएगा, बल्कि यह बताया कि ऐसे व्यक्ति को दर्दनाक यातना का सामना करना पड़ेगा। इससे स्पष्ट होता है कि मक्का और मदीना (या अन्य पवित्र स्थानों एवं समयों) में किए गए पापों की गंभीरता मात्रा में नहीं बल्कि गुणात्मक रूप से बढ़ती है।
अल्लाह तआला हम सभी को इस पवित्र अवधि में अधिक से अधिक सद्कर्म करने और बुराइयों से बचने की तौफीक व अनुग्रह प्रदान करे।
عشرہ ذی الحجہ کی فضیلت اور اس میں کرنے کے کام
صابر حسین محمد مجیب الرحمان
یقیناً ہم اس وقت جن دنوں سے گزر رہے ہیں، وہ ایامِ دہر کے افضل ترین اور سب سے برگزیدہ ایام ہیں۔ ان ایام کو وہ شرف و فضیلت حاصل ہے جو کسی اور زمانے کو حاصل نہیں۔ ربِّ کائنات، اللہ سبحانہ و تعالیٰ نے ان ایام کی قسم کھا کر ان کی عظمت و رفعت کو اجاگر فرمایا ہے، اور چونکہ ذاتِ باری تعالیٰ کسی غیر معمولی اور عظیم الشان شے ہی کی قسم کھاتی ہے، لہٰذا ان دنوں کی قسم کھانا اس امر کی دلیل ہے کہ یہ ایام عنداللہ نہایت قدر و منزلت کے حامل ہیں۔چنانچہ ربِّ ذوالجلال نے سورۂ فجر کی ابتداء میں فرمایا: ﴿وَالفَجْرِ1 وَلَيَالٍ عَشْرٍ٢﴾ [الفجر: 1-2] “قسم ہے فجر کے وقت کی، اور قسم ہے دس راتوں کی”۔
یہاں “دس راتوں” سے مراد ایامِ ذوالحجہ کا ابتدائی عشرہ ہے، جیسا کہ ترجمان القرآن حضرت عبداللہ بن عباس رضی اللہ عنہما، حضرت عبداللہ بن زبیر رضی اللہ عنہما، اور جلیل القدر مفسر حضرت مجاہد رحمۃ اللہ علیہ کا قول ہے۔ حافظ ابنِ کثیر رحمہ اللہ نے مختلف اقوال کا ذکر کرنے کے بعد اسی قول کو اقرب الی الصواب اور راجح قرار دیا ہے( )۔
ماہِ ذی الحجہ کےابتدائی عشرہ کے دن رمضان کے آخری عشرہ کے دنوں سے بھی افضل ہیں، البتہ رمضان کے آخری عشرہ کی راتیں ماہ ذی الحجہ کے ابتدائی دس دنوں کی راتوں سے افضل ہیں، چنانچہ شیخ الاسلام ابن تیمیہ رحمہ اللہ سے جب سوال کیا گیا کہ ذی الحجہ کے پہلے دس دن اور رمضان کے آخری دس دنوں میں کون بہتر ہیں؟ تو انہوں نے جواب دیا: أَيَّامُ عَشْرِ ذِي الْحِجَّةِ أَفْضَلُ مِنْ أَيَّامِ الْعَشْرِ مِنْ رَمَضَانَ، وَاللَّيَالِي الْعَشْرُ الْأَوَاخِرُ مِنْ رَمَضَانَ أَفْضَلُ مِنْ لَيَالِي عَشْرِ ذِي الْحِجَّةِ، یعنی: “ذی الحجہ کے پہلے عشرہ کے دن رمضان کے آخری عشرے کے دنوں سے افضل ہیں اور ماہ ِرمضان کے آخری عشرہ کی راتیں ذی الحجہ کے پہلے عشرے کی راتوں سے افضل ہیں”۔
اس پر تبصرہ کرتے ہوئے علامہ ابن القیم رحمہ اللہ فرماتے ہیں: جب کوئی صاحبِ عقل و فہم شخص اس جواب پر غور کرے گا تو وہ اسے مکمل، جامع اور تسلی بخش پائے گا، اس لیے کہ ذی الحجہ کے ابتدائی دس دنوں میں سے کوئی ایک دن بھی ایسا نہیں جس میں کیا گیا عمل اللہ تعالیٰ کو زیادہ محبوب نہ ہو۔یہی وہ دن ہیں جن میں یومِ عرفہ، یوم النحر (قربانی کا دن) اور یومُ الترویہ (آٹھ ذی الحجہ) شامل ہیں، جو عبادات اور فضیلت کے اعتبار سے بے مثال ہیں۔جہاں تک رمضان المبارک کی آخری دس راتوں کا تعلق ہے،تو یہ وہ مبارک راتیں ہیں جنہیں رسولِ اکرم صلی اللہ علیہ وسلم مکمل طور پر عبادت و بندگی میں گزارا کرتے تھے،اور انہی میں ایک رات – لیلۃ القدر – ہے، جو فضیلت میں ہزار مہینوں سے بہتر ہے( )۔
ان دس دنوں میں مسلمانوں کو زیادہ زیادہ سے نیک عمل کرنے کی کوشش کرنی چاہیے، جیسے: قرآن کریم کی تلاوت کرنا، ایک ذی الحجہ سے نو ذی الحجہ تک اور بطور خاص عرفہ کا روزہ رکھنا، صدقہ وخیرات کرنا، توبہ واستغفار کرنا، تسبیح (سبحان اللہ کہنا)، تحمید (الحمد للہ کہنا)، تکبیر (اللہ اکبر کہنا)، نیکی کا حکم دینا، برائی سے روکنا، نماز، صدقات، والدین سے حسن سلوک، اور رشتہ داروں سے تعلق جوڑنا وغیرہ۔
نبی ﷺ کا فرمان ہے: «مَا العَمَلُ فِي أَيَّامٍ أَفْضَلَ مِنْهَا فِي هَذِهِ؟» قَالُوا: وَلاَ الجِهَادُ؟ قَالَ: «وَلاَ الجِهَادُ، إِلَّا رَجُلٌ خَرَجَ يُخَاطِرُ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ، فَلَمْ يَرْجِعْ بِشَيْءٍ»” جو عمل ان (دس) دنوں میں کیا جائے، اس کے مقابلے میں دوسرے دنوں کا کوئی عمل افضل نہیں ہے۔ لوگوں نے عرض کیا: کیا جہاد بھی ان کے برابر نہیں؟ آپ نے فرمایا: جہاد بھی ان کے برابر نہیں سوائے اس شخص کے جس نے اپنی جان اور مال کو خطرے میں ڈالا اور کوئی چیز واپس لے کر نہ لوٹا” ( )۔
اور سنن ابو داود میں نبی ﷺ کی بعض بیویوں سے مروی ہے: «كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ تِسْعَ ذِي الْحِجَّةِ، وَيَوْمَ عَاشُورَاءَ، وَثَلَاثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ، أَوَّلَ اثْنَيْنِ مِنَ الشَّهْرِ وَالْخَمِيسَ»، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم ذی الحجہ کے (شروع) کے نو دنوں کا روزہ رکھتے، اور یوم عاشورہ (دسویں محرم) کا روزہ رکھتے نیز ہر ماہ تین دن یعنی مہینے کے پہلے پیر (سوموار، دوشنبہ) اور جمعرات کا روزہ رکھتے ۔( )
اس حدیث کو گرچہ علامہ زیلعی( ) اور مسند احمد کے محققین ( ) نے ضعیف قرار دیا ہے، لیکن علامہ سیوطی نے اس کو حسن( ) اور علامہ البانی( ) و زبیر علی زئی( ) نے صحیح قرار دیا ہے۔
اور صحیح مسلم ( )میں ہے کہ نبی ﷺ نے فرمایا: «صِيَامُ يَوْمِ عَرَفَةَ، أَحْتَسِبُ عَلَى اللهِ أَنْ يُكَفِّرَ السَّنَةَ الَّتِي قَبْلَهُ، وَالسَّنَةَ الَّتِي بَعْدَهُ»، یعنی عرفہ کے دن روزہ رکھنا اگلے اورپچھلے دو سال کے (صغیرہ) گناہوں کو مٹا دیتا ہے۔
اور علامہ ابن عثیمین رحمہ اللہ کہتے ہیں: «الصدقة في عشر ذي الحجة أحب إلى الله من الصدقة في عشر رمضان»،( ) یعنی: ذی الحجہ کے ابتدائی دس دنوں میں صدقہ کرنا، رمضان کے آخری دس دنوں میں صدقہ کرنے سے زیادہ اللہ تعالیٰ کو محبوب ہے۔
ان دنوں میں کثرت سے، تہلیل (لا الہ الا اللہ)، تحمید (الحمد للہ) اور تکبیر (اللہ اکبر)کہنے کا اہتمام کرنا چاہیے، جیسا کہ نبی ﷺ کا فرمان ہے: “مَا مِنْ أَيَّامٍ أَعْظَمُ عِنْدَ اللهِ وَلَا أَحَبُّ إِلَيْهِ الْعَمَلُ فِيهِنَّ مِنْ هَذِهِ الْأَيَّامِ الْعَشْرِ، فَأَكْثِرُوا فِيهِنَّ مِنَ التَّهْلِيلِ وَالتَّكْبِيرِ وَالتَّحْمِيدِ”،عشرہ ذی الحجہ سے بڑھ کر کوئی دن اللہ کی نگاہوں میں معظم نہیں اور نہ ہی ان کے علاوہ کسی اور دن میں اعمال اتنے زیادہ پسند ہیں اس لئے ان دنوں میں تہلیل (لا الہ الااللہ) و تکبیر (اللہ اکبر) اور تحمید (الحمد للہ) کی کثرت کیا کرو ( )۔
ان دنوں میں تکبیر کہنے کی دو قسمیں ہیں: تکبیرِ مطلق اور تکبیر ِمقید، تکبیر مطلق ماہِ ذی القعدہ کے آخری دن ذی الحجہ کا چاند نکلنے سے لے کر ایام تشریق (13 ذی الحجہ) کا سورج غروب ہونے تک صبح و شام، نماز سے پہلے، نماز کے بعد، اور ہر وقت پڑھی جا سکتی ہے۔ اللہ عز وجل فرماتا ہے: ﱩ ﴿وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ﴾ [الحج: 28] ”اور اللہ کا ذکر ان مقررہ دنوں میں کریں”۔ ایام معلومات سے مراد عشرہ ذی الحجہ کے دس دن ہیں، چنانچہ عبد اللہ بن عباس ،ابو موسیٰ اشعری رضی اللہ عنہما، مجاہد، عطا، سعید بن جبیر، حسن، قتادہ، ضحاک، عطا خراسانی اور ابراہیم نخعی رحمہم اللہ وغیرہ سے یہی مروی ہے( )۔
اور تکبیر ِمقید کا وقت غیر حاجیوں کے لیے عرفہ کے دن (9 ذی الحجہ) فجر کی نماز کے بعد سے لے کر ایام تشریق کی عصر کی نماز پڑھنے کے بعد تک ہے، جو ہر فرض نماز کے بعد پڑھی جائے گی، اس طرح تکبیر مقیدان پانچ دنوں میں کل تیئیس (23) مرتبہ پڑھی جائے گی۔ ارشاد ربانی ہے: ﴿وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ﴾ [البقرة: 203] (اللہ تعالیٰ کی یاد گنتی کے چند دنوں میں کرو)۔ اور” ایام معدودات” سے مراد ایام تشریق ہیں، جیسا کہ عبد اللہ بن عباس رضی اللہ عنہما کا قول ہے، اور عکرمہ رحمہ اللہ کہتے ہیں کہ: اس سے مراد ایامِ تشریق میں فرض نمازوں کے بعدتکبیر کہنا ہے( )۔
اور حاجیوں کے لیے اس کا وقت یوم النحر (10 ذی الحجہ) کو جمرۂ عقبہ کو کنکری مارنے کے بعد شروع ہوتا ہے، جیسا کہ شیخ ابن باز اور شیخ ابن عثیمین( ) رحمہما اللہ کا کہنا ہے، کیونکہ اس سے پہلے کے دنوں میں حاجی تلبیہ پڑھنے میں مشغول ہوتا ہے، البتہ اگر کوئی حاجی تلبیہ کے ساتھ تکبیر بھی پڑھتا ہے تو حرج کی کوئی بات نہیں ہے، جیسا کہ صحیح بخاری میں انس بن مالک رضی اللہ عنہ کی روایت ہے: «كَانَ يُلَبِّي المُلَبِّي، لاَ يُنْكَرُ عَلَيْهِ، وَيُكَبِّرُ المُكَبِّرُ، فَلاَ يُنْكَرُ عَلَيْهِ»( )، تلبیہ کہنے والے تلبیہ کہتے اور تکبیر کہنے والے تکبیر اور اس پر کوئی اعتراض نہ کرتا۔ تاہم محرم کے حق میں تلبیہ کہنا افضل ہے،جبکہ حلال (یعنی جو احرام میں نہ ہو) کے حق میں ان مذکورہ دنوں میں تکبیر کہنا افضل ہے( )۔
ابو ہریرہ اور ابن عمر رضی اللہ عنہما کا عمل امام بخاری اپنی صحیح میں صیغۂ جزم کےساتھ تعلیقا نقل کرتے ہوئے کہتے ہیں: «وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ، وَأَبُو هُرَيْرَةَ: يَخْرُجَانِ إِلَى السُّوقِ فِي أَيَّامِ العَشْرِ يُكَبِّرَانِ، وَيُكَبِّرُ النَّاسُ بِتَكْبِيرِهِمَا» ( )کہ ابن عمر اور ابو ہریرہ رضی اللہ عنہما ذی الحجہ کے دس دنوں میں بازار کی طرف نکلتے، اور تکبیر کہا کرتے تھے، تو لوگ بھی ان کی تکبیر کے ساتھ تکبیر کہنا شروع کر دیتے تھے۔
اب رہی بات کہ تکبیر کے الفاظ کیا ہوں گے، تو اس سلسلے میں نبی ﷺ سے صحیح سند سے کوئی خاص صیغہ ثابت نہیں ہے، لیکن کئی ایک صحابی سے مختلف صیغے صحیح سند کے ساتھ مروی ہیں، چنانچہ علی اور عبد اللہ بن مسعود رضی اللہ عنہما سے مروی ہے کہ وہ یہ تکبیر پڑھا کرتے تھے: «اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، وَلِلَّهِ الْحَمْدُ»۔ اسے ابن ابی شیبہ نے المصنف ( )میں روایت کیا ہے، اور ابن الہمام ( )نے کہا ہے کہ اس کی سند جيد ہے۔
اور سلمان فارسی رضی اللہ عنہ اس تکبیر کو پڑھا کرتے تھے: اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ كَبِيرًا۔ حافظ ابن حجر نے فتح الباری ( )میں کہا ہے کہ اسے عبد الرزاق نے صحیح سند کے ساتھ روایت کیا ہے۔
اور عبد اللہ بن عباس رضی اللہ عنہما سے ثابت ہے کہ وہ یہ تکبیر پڑھا کرتے تھے:اللَّهُ أَكْبَرُ كَبيراً، اللَّهُ أَكْبَرُ كَبيراً، اللَّهُ أَكْبَرُ وأجَلُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، وللَّهِ الحمدُ۔ اسے ابن ابی شیبہ نے المصنف( ) میں روایت کیا ہے اور علامہ البانی ( )نے اس کی سند کو صحیح قرار دیا ہے۔
یہ بات ہمیشہ ذہن نشیں رہنی چاہیے کہ اس عشرہ میں کثرت کے ساتھ اعمال صالحہ انجام دینا چاہیے، اور بطور خاص اس عشرہ میں خود کو برائیوں اور گناہ کے کاموں سے بچا کر رکھنا چاہیے، کیونکہ حرمت والے مہینوں، دنوں اور مقامات پر گناہ کی سنگینی اور بڑھ جاتی ہے۔ اللہ عز وجل کا فرمان ہے:: ﴿فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ﴾ [التوبة: 36]”تم ان مہینوں میں اپنی جانوں پر ظلم نہ کرو”۔ حافظ ابن کثیر رحمہ اللہ اس آیت کی تفسیر میں لکھتے ہیں: ان حرمت والے مہینوں میں گناہ کرنا دوسرے اوقات کے مقابلے میں زیادہ سنگین اور سخت ہوتا ہے۔ جیسے مکہ مکرمہ میں کیے گئے گناہوں کی سنگینی بڑھ جاتی ہے، جیسا کہ اللہ تعالیٰ کا فرمان ہے: ﴿وَمَن يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُّذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ﴾، اسی طرح حرمت والے مہینے میں گناہ بھی زیادہ سنگین شمار ہوتا ہے( )۔
جس طرح فضیلت والے اوقات اور جگہوں میں نیکی کا ثواب بڑھ جاتا ہے اسی طرح ان اوقات اور جگہوں پر کیے گئے بد اعمالیوں کا گناہ بھی بڑھ جاتا ہے، البتہ نیکی کا ثواب کمیت (مقدار) اور کیفیت دونوں لحاظ سے بڑھایا جاتا ہے، جبکہ برائی کا گناہ صرف کیفیت کے لحاظ سے بڑھتا ہے، کمیت کے لحاظ سے نہیں، کیونکہ اللہ تعالیٰ نے سورہ انعام میں فرمایا ہے: ﴿مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلاَ يُجْزَى إِلاَّ مِثْلَهَا وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ﴾(سورہ انعام: 160)”جو شخص نیک کام کرے گا اس کو اس کے دس گنا ملیں گے، اور جو شخص برا کام کرے گا اس کو کے برابر ہی سزا ملے گی، اور ان لوگوں پر ظلم نہیں کی جائے گا” ۔ اور سورہ حج میں فرمان باری تعالیٰ ہے: ﴿وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ﴾ (سورہ حج: 25)”جو بھی ظلم کےساتھ وہاں الحاد کا ارادہ کرے، ہم اسے دردناک عذاب چکھائیں گے”۔
یہاں اللہ تعالیٰ نے یہ نہیں فرمایا کہ ہم اس (برائی) کو دوگنا کر دیں گے، بلکہ فرمایا: “ہم اسے دردناک عذاب چکھائیں گے۔” اس سے یہ ظاہر ہوتا ہے کہ مکہ یا مدینہ (یا دیگر حرمت والے مقامات و اوقات) میں برائی کی سنگینی کا بڑھنا کیفیتی مضاعفت (یعنی گناہ کی نوعیت اور اس کے اثرات کا بڑھنا) ہے( )۔
اللہ تعالیٰ ہم سب کو اس عشرہ میں زیادہ سے زیادہ اعمال صالحہ کرنے اور گناہوں سے بچنے کی توفیق بخشے۔
