Муфарридлар ўзиб кетишди

Зикрни кўпайтириш ва у билан машғул бўлишнинг мустаҳаблиги. Зеро, охиратдаги пешқадамлик фақатгина тоат-ибодатларнинг кўплиги ва ибодатдаги ихлос билан бўлади.
Аллоҳнинг зикри фақат тил билан, фақат қалб билан ёки тил ва қалб билан бирга бўлади. Мана уша энг олий мартабадир.
Тонгги ва кечки зикрлар, фарз намозларидан кейинги зикрлар ва шу кабилар шариатда белгиланган муқайяд (вақти ва ўрни тайин қилинган) вирдлар (зикрлар) жумласига киради.
Имом Нававий айтдилар: «Билгинки, зикрнинг фазилати фақат тасбеҳ, таҳлил, таҳмид ва такбир айтиш кабилар билангина чекланиб қолмайди. Аксинча, Аллоҳ таоло учун бирор тоатни бажарувчи ҳар бир киши Аллоҳни зикр қилувчи (зокир) ҳисобланади».
Аллоҳнинг зикри собитқадамликнинг энг буюк сабабларидандир. Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло шундай марҳамат қилган: «Эй иймон келтирганлар! Бирор жамоа (душман) билан тўқнашсангиз, собитқадам бўлинг ва Аллоҳни кўп зикр қилинг, шояд нажот топсангиз» [Анфол: 45].
Зикр қилувчилар билан Жумдон тоғи ўртасидаги ўхшатишнинг жиҳати — ажралиб туриш ва яккаланишдир. Жумдон тоғи бошқа тоғлардан ажралиб тургани каби, Аллоҳни зикр қилувчилар ҳам шундайдир. «Мунфарид» (ажралиб чиққан) деб, одамлар орасида бўлса-да, қалби ва тили билан Раббининг зикрида холи қолган кишига айтилади. У холи қолган вақтларида (Аллоҳ билан) ором топади ва одамларга ҳаддан ташқари аралашиб кетишдан безовта бўлади. Шунингдек, ўхшатиш жиҳати шунда бўлиши ҳам мумкинки: тоғлар ернинг мустаҳкамлигига сабаб бўлганидек, зикр ҳам динда собитқадамликка сабаб бўлади. Ёки дунё ва охиратда хайрли ишларда пешқадам бўлишдир. Мадинадан Маккага йўл олган мусофир Жумдон тоғига етиб келса, бу Маккага етиб келганининг аломати бўларди ва унга ким биринчи етиб келса, ўша пешқадам саналарди. Худди шунингдек, Аллоҳни кўп зикр қилувчи киши ҳам Аллоҳни кўп ёд этиши билан бошқалардан ўзиб кетувчи, пешқадамдир. Яна Аллоҳ билувчироқ.